Zimski dvobroj časopisa Kinoteka posvećuje pažnju velikom projektu evropskih filmskih arhiva Sezona filmskih klasika, jubileju čuvene „Avanture“ Mikelanđela Antoninija, opusu velikana svetskog filma DŽona Hjustona, odnosu kultnog stripa Alan Ford i filmova u tom duhu. Tu su i ekskluzivni intervju sa laureatom ovogodišnjeg Berlinala, glumcem Eliom Đermanijem, tekst o programu Dokumentarni dan sa filmovima na temu zagađenja životne sredine, prikazi knjiga Slobodana Šijana i Dejana Kosanovića, a nažalost i veliki broj priloga o nedavno preminulim domaćim i stranim filmskim umetnicima.
„U nadi da će 2021. biti zdravija i jednostavnija od 2020. koju u decembru sumiramo, dvobrojem Kinoteke uvodimo vas u januar nove kalendarske godine… Želim da iduće godine bude moguće da se ponovo družimo bez bojazni za zdravlje, a da u međuvremenu predstojeće praznike provedete u društvu dobrog filma!“, poručuje u uvodu direktor Jugoslovenske kinoteke Jugoslav Pantelić.
Na naslovnoj strani je fotografija Sonje Stanisavljević i Viktora Starčića iz dugometražnog nemog igranog filma „Grešnica bez greha“ (1930) Koste Novakovića.
Jugoslovenska kinoteka je imala čast da onlajn projekcijom tog dela 4. decembra otvori drugu Sezonu evropskih filmskih klasika. Digitalno restaurisane filmove iz svoje kulturne baštine prikazaće još 21 evropska kinoteka, odnosno arhiv u seriji besplatnih specijalnih projekcija. O ovom projektu, koji je podržala Evropska komisija, s ciljem da se poveća vidljivost filmske baštine i bogate riznice evropskih arhiva približe mlađoj publici, piše Ksenija Zelenović.
Italijanski glumac Elio Đermano osvojio je Srebrnog medveda na 70. Berlinalu, za glavnu ulogu u filmu „Želeo sam da se sakrijem“ Đorđa Diritija, a Evropska filmska akademija nominovala ga je u kategoriji najbolji evropski glumac. U intervjuu sa Sandrom Perović govorio je o oživljavanju neobične i strašne sudbine naivnog slikara, vizionara moderne umetnosti, mračnog i psihički nestabilnog usamljenika Antonija Ligabuea. „To je neobičan lik. Oživeti ga na filmu bilo je veoma rizično jer je to veoma upadljiv lik. On radi neobične stvari koje smo mogli da normalizujemo u filmu, ali mi smo hteli da rekonstruišemo njegovo biće, koje je naopako, preterano, izveštačeno, tako da su ga svi smatrali ludim, a verovatno je samo bio osoba koja je sebi dopuštala slobodu da bude ono što jeste“, izjavio je Đermano.
Povodom 60 godina od premijere filma „Avantura“, Ana Marija Rosi u eseju „Ni optužba ni propoved“ podseća da su prve reakcije u Kanu bile – dosada, ali da se pokazalo da je „taj trenutni skandal označio tek početak slave reditelja Mikelanđela Antonionija, koji je u tom trenutku imao 48 godina i čiji će film brzo preći put od žestokog nerazumevanja do bezuslovne glorifikacije“. Već sutradan je 35 kritičara i reditelja peticijom tražilo da se film ponovo prikaže. Usledila je posebna nagrada žirija kritičara za novi filmski jezik i lepotu njegovih slika. Avantura je ubrzo proglašena remek-delom filmske moderne.
Stalni program Dokumentarni dan u decembru prikazuje filmove na temu zagađenja životne sredine. Kako piše Marijana Terzin Stojčić, film „Homo et natura“ (1969) Aleksandra Ilića poručuje da je čovek deo prirode i samo u sadejstvu s njom svet koji stvara imaće pravu vrednost, dok „Sukob“ (1990) istog autora predstavlja krešendo beznađa nad besprizornom ekološkom kataklizmom. Tu su i „Higijena vode“ (1968) Predraga Golubovića i drugi kratkometražni filmovi, a uvršten je i jedan igrani film – „Kičma“ (1975) Vlatka Gilića u kojem glavni lik (u tumačenju Dragana Nikolića) pokušava da reši izvor smoga, smrada i zagađenja koji okivaju Beograd.
U tekstu „Film je mišljenje, a ne zanat“, povodom smrti Milivoja Miće Miloševića, reditelja hit serijala „Tesna koža“, ali i dokumentarnog TV serijala „Tito – crveno i crno“, Marijana Terzin Stojčić ističe da je Milošević bio jedan od najproduktivnijih autora u našoj kinematografiji, sasvim poseban po intelektu i načinu umetničkog izražavanja, gotovo renesansna ličnost koja je uspešno spajala nespojive celine – angažovane i teške dokumentarce, filmove o umetnosti, lake, niskobudžetne komedije i sportske filmove.
Kinoteka se oprašta i od nedavno preminulog Mustafe Nadarevića, jednog od najistaknutijih glumaca na prostoru nekadašnje Jugoslavije. Nadarevićeva „karijera sustigla je njegov talenat u zrelim godinama. Jedno je sigurno, držao je i životni i profesionalni tempo. S početka se činio sporim, a vreme je pokazalo da je njegov put temeljan i iskustven“, ocenjuje Marijana Terzin Stojčić i zatim nadahnuto analizira niz njegovih uloga koje „nikad nisu bile jednoobrazne, nikad samo negativne ili pozitivne, već duboko dramske“.
Sledi tekst o Ivanu Bekjarevu, još jednom glumcu koji je ovih dana napustio umetničku i životnu scenu. Uz bogatu pozorišnu i televizijsku karijeru, Bekjarev je na filmu „definisao ulogu dežurnog negativca ne odmakavši dalje od epizodnih uloga“, ali bi bilo površno gledati njegov učinak kroz vizir popularnosti i nepravedno ga identifikovati s likom Kurčubića iz poznate domaće serije, jer „popularnost nije isto što i značaj, a Bekjarev je bio po mnogo čemu značajan i među prvima“, piše Marijana Terzin Stojčić.
O novoj knjizi Slobodana Šijana „Pisci u bioskopu”, antologiji filmskih pripovesti iz pera uglednih pisaca i kulturnih radnika sa eks-ju prostora, Radiša Cvetković piše: „Knjiga kojoj u podnaslovu stoji „književna istorija naših filmskih doživljaja” „izmontirana” je tako da hronološki prati razvoj događaja od početka XX veka (detinjstvo filmske umetnosti) pa nadalje. Ima autora koji se više puta pojavljuju sa svojim tekstovima, kao i nekih manje poznatih imena iz sveta filma ili umetnosti koja su svoja „kinogledateljska iskustva” podelila u sklopu jedne šire slike koju je Šijan po svom nahođenju iskreirao“.
„Film kao avantura“ naslov je teksta o velikanu DŽonu Hjustonu, za čije su plodno i raznovrsno stvaralaštvo, kako napominje Jovan Marković na osnovu Hjustonove autobiografije „Otvorena knjiga“, zaslužni najpre njegov nemirni duh i nepresušna energija: „Poput nekog Ernesta Hemingveja filmske industrije, ali i poput mačo junaka sopstvenih filmova, Hjuston odražava jednu vitalističku filozofiju prema kojoj se život živi onako kako Hemfri Bogart puši cigarete, bez velikih pauza, intenzivno i duboko, prema kojoj je bitnije da život bude sadržajan nego srećan i spokojan“.
Rubrika Sa polica bibioteke predstavlja knjigu „Počeci kinematografije na tlu Jugoslavije 1896-1918“ Dejana Kosanovića, koji daje istorijski utemeljen pogled na pionirsko doba nove tehnologije „živih slika“. Objavljena još 1985. godine, u izdanju Instituta za film i Univerziteta umetnosti u Beogradu, ova naučna studija o našoj filmskoj baštini i danas pleni pažnju značajnim i interesantnim podacima do kojih je autor došao istraživanjima u Arhivu Jugoslovenske kinoteke, ali i u filmskim i drugim arhivima i bibliotekama u regionu, širom Evrope, pa i u Americi.
Uz izložbu „Alan Ford trči počasni krug” u Muzeju Jugoslavije, Kinoteka i Muzej priredili su prateći filmski program baziran na alanfordovskoj poetici nadrealne farse i satire, a časopis prenosi tekst Lazara DŽamića o alanfordovskom filmskom univerzumu iz knjige „Cvjećarnica u Kući cveća”, studije o fenomenu Alana Forda na ex-Yu prostorima.
Povodom stogodišnjice rođenja Simon Sinjore, slavne francuske glumice internacionalne karijere, Đorđe Zelenović piše o njenom opusu, Oskaru koji je dobila za glavnu ulogu u filmu „Put u visoko društvo“ (1959), ali i o njenim levičarskim stavovima i učešću, zajedno sa suprugom Ivom Montanom, na mnogim demonstracijama za ljudska prava.
U rubrici Prilog za istoriju filma objavljen je tekst Dejana Kosanovića o Zdravku Velimiroviću (1930-2005), jugoslovenskom reditelju specifičnog senzibiliteta, koji je rođen na Cetinju, studirao u Beogradu, a 37 kratkometražnih i dugometražnih dokumentarnih i osam igranih filmova snimio u crnogorskoj, srpskoj i makedonskoj produkciji, doprinevši umetničkom razvoju svake od tih kinematografija.
Poslednjih meseci ove tužne pandemijske godine životnu scenu napustio je veliki broj filmskih umetnika. Na stvaralaštvo srpskog glumca Mirka Babića, kao i hrvatske glumice Vere Zime podseća Marijana Terzin Stojčić, dok se od filmskog i televizijskog snimatelja Predraga Pede Todorovića oprašta Nikola Lorencin.
O rediteljima Neli Kaplan i Polu Leduku piše Nenad Bekvalac, o glumcu Điđiju Projetiju – Marjan Vujović, o glumcima Vojćehu Pšonjaku i DŽonu Frejzeru – Bojan Kovačević, a o glumici Irini Skopcevoj – Branislav Erdeljanović.
U devetom nastavku odlomaka iz knjige „Razvoj filmskih vrsta“ profesora Vlade Petrića tema je Montažni film. Moto ovog poglavlja je citat slavnog reditelja Sergeja Ejzenštajna: „Upravo ono što činimo u filmu kada kombinujemo opisne kadrove određenog smisla, neutralne sadržine, u nove intelektualne kontekste i nizove – to je montaža“.
Iz stalne postavke Naše muzej filma ovoga puta predstavljen je eksponat Pozorište senki (iz kineske dinastije Han) kao početak promišljanja o slici senke.
Uz bogat izbor fotografija, od kojih ona na „duplerici“ obeležava 90. rođendan velikog francuskog reditelja Žan Lik Godara, časopis donosi i ilustracije Miroslave Vuković i Vuka Popadića, koji kreiraju dizajn časopisa Kinoteka.
